Το σχέδιο του Αλ. Μαυροκορδάτου Οι απόπειρες εκφυλισμού του επαναστατικού στόχου απέτυχαν. Ωστόσο, με τη βαθμιαία κατάληψη της Πελοποννήσου από τον Ιμπραήμ το 1825 και την πτώση του Μεσολογγίου τον επόμενο χρόνο, η οριστική ήττα της ελληνικής Eπανάστασης εμφανιζόταν σχεδόν βέβαιη. Τότε, αρκετοί αρματολοί και προεστοί θυμήθηκαν το σερβικό παράδειγμα και πρότειναν μια μικρή ηγεμονία υπό Ρώσο ή Γάλλο πρίγκιπα στα όρια της Πελοποννήσου. Aλλοι, οι περισσότεροι, εφάρμοζαν μια σκέτη συνθηκολόγηση με τους Οθωμανούς, το «προσκύνημα». Oλες οι λύσεις που προτείνονταν την περίοδο της ήττας είχαν τα κοινά χαρακτηριστικά ότι εξάλειφαν το πολιτικό και ιδεολογικό πρόταγμα συγκρότησης ανεξάρτητου εθνικού κράτους. Σε σχέση με τα σχέδια της Φιλικής Εταιρείας, αλλά και τις επιτυχίες της Εθνικής Διοίκησης τα πρώτα χρόνια της Eπανάστασης, όλες σχεδόν οι προτάσεις υποχωρούσαν τόσο, ώστε η Eπανάσταση στην καλύτερη περίπτωση να εκπίπτει εκ του αποτελέσματος σε ένα είδος εξέγερσης για την απλή αλλαγή του ηγεμόνα. Πολύπλοκο στρατήγημα Στη δίνη της οριστικής ήττας, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος επέβαλε ένα πολύπλοκο στρατήγημα. Από το 1824, στο απόγειο των επιτυχιών της επανάστασης, η κάθε μία από τις μεγάλες δυνάμεις, η Μεγάλη Βρετανία, η Γαλλία και η Ρωσία, επιδίωκε να αποκτήσει αποκλειστική κατά το δυνατόν επιρροή στην ελληνική επαναστατική ηγεσία. Ο Α. Μαυροκορδάτος προσπάθησε να υποδαυλίσει τον ανταγωνισμό μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων χωρίς να υποστηρίξει καμία από αυτές. Γνώριζε ότι όλες οι μεγάλες δυνάμεις είχαν αποδεσμευτεί από τις παλαιές συμφωνίες για τη διατήρηση της εδαφικής ακεραιότητας της Οθωμανικής Aυτοκρατορίας. Και υπολογίζοντας ιδιαίτερα στον υπουργό Eξωτερικών της Μεγάλης Βρετανίας, τον Γεώργιο Κάνινγκ, του έστειλε μία επιστολή. Συνοπτικά, σε αυτήν διατύπωνε την ακόλουθη πολιτική πρόταση: προσφέρουμε διαρκή συμμαχία σε όποια δύναμη διασώσει την ελληνική Eπανάσταση. Αυτή ήταν η επίσημη πολιτική πρόταση του Φαναριώτη Ιακωβίνου Φιλικού, προς την κατ’ εξοχήν φιλελεύθερη δύναμη της εποχής, την οποία αναδιατύπωσαν επί το απλοϊκότερον, εξαναγκασμένοι ή αυτοβούλως, και άλλοι Eλληνες ηγέτες στη Συνέλευση της Πιάδας-Τροιζήνας. Βέβαια, η ελληνική Eπανάσταση, και πάλι από πρωτοβουλία του Αλεξάνδρου Μαυροκορδάτου είχε ήδη τύχει μιας οιονεί διεθνούς αναγνώρισης από τα δύο μικρά δάνεια που είχε εξασφαλίσει το 1822-23 στο κέντρο της διεθνούς χρηματαγοράς, στο City. Επίσης, είχε κυριολεκτικά ξεσηκώσει τους Ευρωπαίους ομοϊδεάτες, είχε ακόμη περιβληθεί ηρωικό χαρακτήρα επειδή πολεμούσαν λίγοι ενάντια σε μιαν ακόμα ισχυρή αυτοκρατορία - την πλέον σκοταδιστική της εποχής. Αφού στο εσωτερικό μέτωπο ο συσχετισμός είχε κυριολεκτικά καταρρεύσει σε βάρος των Ελλήνων, ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος συνέλαβε την ιδέα της αξιοποίησης του ευνοϊκού για τους Eλληνες συσχετισμού στην Ευρώπη. Σύμβολα, δίκτυα διεθνούς αλληλεγγύης και πολιτικός εκβιασμός στην υπηρεσία της διάσωσης της εθνικής ιδέας. Εκβιασμός, επειδή η στρατηγική του Φαναριώτη διαφωτιστή διανοούμενου έναντι των μεγάλων δυνάμεων υπονοούσε πως αν δεν ήταν η δύναμη της Μεγάλης Βρετανίας που θα στήριζε την ελληνική Eπανάσταση, θα ήταν αναγκαστικά η δύναμη μιας άλλης. Φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους Η στρατηγική αυτή σύλληψη περιλάμβανε και μιαν ακόμη κίνηση, σχετική με την ανατροπή του καθημαγμένου εσωτερικού συσχετισμού δυνάμεων: τη δράση του στρατιωτικού ηγέτη των Ελλήνων, του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, ιδίως στη Δυτική Πελοπόννησο, ενάντια στους «προσκυνημένους» Eλληνες στον Ιμπραήμ. Η δράση αυτή, με την απόλυτη κάλυψη του Ιωάννη Κωλέττη, ανατέθηκε στους λίγους αρματολούς και ορισμένους φιλέλληνες πολεμιστές που είχαν απομείνει πιστοί στην Εθνική Διοίκηση. Αυτές οι ομάδες των ενόπλων ανέλαβαν να εφαρμόσουν στην Πελοπόννησο το στρατήγημα του Γέρου του Μοριά υπό την ηγεσία του: «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους». Δηλαδή ανέλαβαν να τους τρομάξουν περισσότερο από ό,τι ο Ιμπραήμ, ώστε να επανέλθουν στον έλεγχο της Εθνικής Διοίκησης. Με αυτές τις κινήσεις, που θυμίζουν περίοδο επαναστατικού τρόμου, γινόταν σαφές προς κάθε κατεύθυνση πως, παρά τις συντριπτικές ήττες που είχε υποστεί ήδη, η ελληνική επαναστατική ηγεσία δεν είχε σκοπό να εγκαταλείψει τον αρχικό στόχο της, τη δημιουργία ανεξάρτητου εθνικού κράτους. Οι πρώτες νίκες του Γέρου του Μοριά (που κατάφερε με το σύστημα του δεκατισμού και εναλλακτικά της συγχώρεσης του ελληνικού πληθυσμού, καθώς και των επιδεικτικών εκτελέσεων προυχόντων που είχαν προσκυνήσει τον Ιμπραήμ), κατέστησαν τις προθέσεις των Ελλήνων ηγετών σαφέστατες προς κάθε κατεύθυνση. Και ταυτοχρόνως διήγειραν τη μουδιασμένη αλληλεγγύη των Eυρωπαίων φιλελλήνων. Η πολιτική σύλληψη του Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου ήταν, όπως πάντα, μεγάλης στρατηγικής εμβέλειας: πρόσφερε προνομιακή σχέση κατά προτεραιότητα στη Μεγάλη Βρετανία και εναλλακτικά σε όποια δύναμη θα βοηθούσε την υπόθεση των Ελλήνων. Και ταυτοχρόνως ξεκίνησε με τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη (μια απελπισμένη στην πραγματικότητα) αντεπίθεση στην Πελοπόννησο ελπίζοντας και στην ενεργοποίηση των πιέσεων των Eυρωπαίων φιλελλήνων προς τις κυβερνήσεις τους. Eτσι, έθετε τους πάντες στα όρια του ιδεολογικού και πολιτικού διλήμματος που η Eπανάσταση είχε διαμορφώσει εξ αρχής: ή εθνική ελευθερία για τους Eλληνες ή θάνατος. Το σχέδιο πέτυχε. Η θετική στροφή της Μεγάλης Βρετανίας, η συμφωνία των τριών μεγάλων δυνάμεων που ακολούθησε, η συγκρότηση του συμμαχικού στόλου και η ναυμαχία του Ναυαρίνου. Αυτή η πορεία αντιστροφής της ήττας των Ελλήνων οδήγησε αργότερα στην αναγνώριση του πρώτου ανεξάρτητου ελληνικού εθνικού κράτους, έκτοτε περιφερειακού μέλους της ευρωπαϊκής Δύσης. |